Privacy Alerts #33: Een Europees politiek akkoord over de Digital Services Act

Share
Share on linkedin
Share on facebook
Share on twitter

Het Europees Parlement en de EU-lidstaten hebben een (politiek) akkoord bereikt over de Digital Services Act (DSA). Hoewel de definitieve tekst van de wet nog moet worden gepubliceerd, bevat het akkoord belangrijke bepalingen in het kader van internetregulering. Verder in deze bijdrage: het ‘risicoclassificatiemodel Toeslagen’ werd vaker gebruikt door de Belastingdienst dan gemeld en de Autoriteit Persoonsgegevens is kritisch over een wetsvoorstel voor de confiscatie van mogelijk criminele goederen.

Europees akkoord over Digital Services Act (DSA)

EU-lidstaten en het Europees Parlement (EP) hebben overeenstemming bereikt over de Digital Sevices Act (DSA). De DSA, in 2020 voorgesteld door de Europese Commissie (EC), heeft tot doel de regels voor digitale diensten in de Europese Unie te verbeteren. Het politieke akkoord over de DSA is volgens Amnesty International een belangrijke mijlpaal in de geschiedenis van internetregulering.

De DSA bevat nieuwe regels die internetaanbieders, hostingbedrijven, online platformen, zoekmachines en marktplaatsen verplichten om systeemrisico’s van (de activiteiten via) hun diensten – zoals haatzaaiende uitlatingen en de verspreiding van desinformatie of ongewenste content – te beoordelen en te beheren. Verder zullen zij met het oog op meer toezicht en verantwoording toegang moeten bieden tot platformgegevens en inzicht moeten geven in hun algoritmische ‘’black boxes’’. De DSA moet zodoende EU-burgers beschermen tegen opdringerige gegevensverzameling en advertenties die persoonlijke informatie gebruiken. Met het oog daarop zullen er nieuwe toezichthouders worden aangewezen. In Nederland wordt een en ander mogelijk ondergebracht bij de toekomstige ‘’algoritmetoezichthouder’’ die onder de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) gaat vallen. Staatssecretaris Van Huffelen zou hierover in overleg zijn met de AP. De nieuwe wetgeving zou er ook voor zorgen dat EU-burgers nu een keuze hebben in hoe content wordt gepresenteerd in hun ‘’newsfeed’’, bijvoorbeeld op chronologische volgorde in plaats van op basis van profilerende algoritmen die zijn ontworpen om de betrokkenheid te maximaliseren.

Amnesty is verheugd dat de DSA nu van grote platforms vereist dat ze beoordelen hoe hun algoritmische systemen, advertentie- of reclamemodellen en datapraktijken bijdragen aan systeemrisico’s en de systemen en hun processen dienovereenkomstig aanpassen. “Het akkoord van vandaag over de Digital Services Act is een keerpunt in de geschiedenis van de internetregulering”, aldus Claudia Prettner, juridisch en beleidsadviseur bij Amnesty Tech.

Hoewel de definitieve tekst van de wet nog moet worden gepubliceerd, bevat het akkoord belangrijke bepalingen waar het maatschappelijk middenveld voor heeft gestreden, ondanks ongekende lobby-inspanningen van de big tech-bedrijven. Door misbruik systematisch aan te pakken, helpt de DSA fundamentele menselijke waarden – waardigheid, autonomie en privacy – in het digitale tijdperk te beschermen. Dit is een eerste stap om het dominante, op winst gebaseerde bedrijfsmodel van Big Tech om te vormen tot een model dat uiteindelijk onze mensenrechten beter respecteert.

Gebruik omstreden software door Belastingdienst

De Belastingdienst heeft omstreden software om toeslagenfraude tegen te gaan vaker gebruikt dan gemeld. Dat blijkt uit een kamerbrief van staatssecretaris De Vries van Financiën aan de Tweede Kamer.

Het ‘risicoclassificatiemodel Toeslagen’ werd van 2013 tot 2019 voorafgaand aan de uitkering van huur- en kinderopvangtoeslag aan burgers maandelijks ingezet. Het model gebruikte verschillende indicatoren om te bepalen of er een verhoogd risico op fraude was. De aanvragen met het hoogste risico werden geselecteerd voor een handmatige beoordeling. Dit betekende dat de betaling van de betreffende toeslagen werd uitgesteld totdat een medewerker van de Belastingdienst de zaak had behandeld. Volgens de staatssecretaris hadden burgers met een niet-Nederlandse of dubbele nationaliteit een grotere kans om te worden onderworpen aan een handmatige beoordeling.

Nu blijkt dat dit model breder is ingezet dan alleen voor het selecteren van aanvragen die voor een handmatige behandeling in aanmerking kwamen. De risicoscore van het model werd onder meer toegevoegd in de context van onderzoeken van de Landelijke Stuurgroep Interventieteams, eigen onderzoeken naar aanleiding van door het Financieel Expertise Centrum (FEC) aangedragen zaken en bij CAF (Combiteam Aanpak Facilitators)-onderzoeken binnen de afdeling Toeslagen. De staatssecretaris heeft inmiddels ook de Autoriteit Persoonsgegevens hiervan op de hoogte gesteld.

Autoriteit Persoonsgegevens kritisch over Wet versterking aanpak ondermijnende criminaliteit II

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) heeft kritiek geuit op een nieuwe procedure voor het in beslag nemen van goederen die potentieel afkomstig zijn uit een misdrijf (‘’criminele goederen’’), zonder dat iemand is veroordeeld.

Het wetsvoorstel Versterking aanpak ondermijnende criminaliteit II biedt het Openbaar Ministerie (OM) een nieuw instrument om via een civiele procedure snel mogelijk criminele goederen te confisceren zonder een (voorafgaande) veroordeling door een strafrechter. Het OM hoeft hiervoor alleen aannemelijk te maken dat een bepaald goed waarschijnlijk uit een misdrijf afkomstig is en dat een ander persoon daarmee zijn eigendom onvermijdelijk heeft verloren. Bij deze civiele procedure hebben verdachten niet het recht om zich te verdedigen zoals in het strafrecht. Bij de voorgestelde procedure worden daarnaast ook persoonsgegevens verwerkt. Zo wordt bijvoorbeeld de beslissing tot inbeslagname gepubliceerd in de Staatscourant. Daardoor is de eigenaar of (onschuldige) mede-eigenaar van een ‘’crimineel’’ goed makkelijk te herleiden.

Het kabinet stelt deze procedure te gebruiken voor de aanpak van georganiseerde, ondermijnende criminaliteit. De AP onderstreept de noodzaak om de aanpak van dergelijke maatschappelijke problemen te versterken. Het in beslag nemen van criminele winsten is gunstig omdat geld de belangrijkste drijfveer is voor georganiseerde criminaliteit. Desondanks waarschuwt de AP dat dit wetsvoorstel zo breed is dat de procedure ook zou kunnen worden gebruikt als er überhaupt geen georganiseerde criminaliteit aan de orde is. Dit komt mede doordat het kabinet in het wetsvoorstel niet precies specificeert wat ‘’georganiseerde criminaliteit’’ inhoudt. Als gevolg hiervan is het onduidelijk voor welke vermeende misdrijven het kabinet deze procedure wilt inzetten. De AP oordeelt dat het doel, de noodzaak en effectiviteit van de maatregel in het wetsvoorstel niet voldoende zijn onderbouwd.

Ivy Woanya

Ivy Woanya

Ivy Woanya is jurist bij The Privacy Factory. Momenteel volgt zij de Master Internet, IE en ICT aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Zij heeft een passie voor privacy, big data en artificial intelligence.

Recente publicaties

Privacy Weekly

Meld u aan voor Privacy Weekly en blijf op de hoogte van recente trends en ontwikkelingen rondom privacy.

Op zoek naar

Gratis AVG|Check

Volg ons op social media

Meld u aan voor Privacy Weekly

Aanmelden Privacy Weekly
Elke donderdag een privacy alert, blog of whitepaper in uw inbox!
cookie

Wij gebruiken alleen functionele en analytische cookies om u een optimale gebruikerservaring te bieden op onze website. Onze cookies verzamelen geen persoonsgegevens. Meer informatie.