Privacy Weekly #5: Privacy en de overheid

Share
Share on linkedin
Share on facebook
Share on google
Share on twitter

De afgelopen weken is weer eens gebleken dat het waarborgen van het recht op privacy binnen overheidsorganen een lastige opgave lijkt te zijn. Enerzijds hangt dit samen met een ineffectieve uitvoering, anderzijds ligt de oorzaak in gebrekkige wetgeving. In de Privacy Weekly van deze week: een aanpassing van de Sleepwet, de gezichtendatabase van de politie en het overtreden van de AVG door de Belastingdienst.

Aanpassing Sleepwet

Na een kritisch rapport van de evaluatiecommissie wordt de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv), ookwel bekend als de ‘Sleepwet’,aangepast. Sinds de inwerkingtreding van de wet in 2017 hebben de AIVD en MIVD meer opsporingsbevoegdheden. Een van de meest controversiële bevoegdheden is de mogelijkheid om bulkdatasets te verzamelen.

In een voortgangsrapport uit september 2020 concludeerde de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) al dat de implementatie van de Wiv nog niet is afgerond. De CTIVD constateerde dat de veiligheidsdiensten de bulkdatasets veel langer bewaarden dan wettelijk geoorloofd is. Het overgrote deel van de gegevens bestaat uit gegevens van burgers en organisaties die nergens van verdacht worden. Gelet hierop heeft de CTIVD benadrukt dat het te lang bewaren van de bulkdatasets een grote impact heeft op de grondrechten van burgers.

In het recente rapport van de evaluatiecommissie wordt geadviseerd om de wet met meer waarborgen te omkleden op het gebied van het verwerven en verwerken van bulkdatasets. Op dit moment bevat de wet namelijk nog geen regeling over de omgang met bulkdata. Daarnaast zijn er ook aanbevelingen uitgebracht omtrent de uitwisseling van gegevens met buitenlandse inlichtingendiensten. In een nieuwsbrief heeft het kabinet aangekondigd de aanbevelingen van de evaluatiecommissie op te volgen en de Wiv aan te passen. Zo schrijven ze dat de commissie een inhoudelijk sterk rapport heeft opgeleverd waarin een evenwichtige balans wordt gevonden tussen privacy en nationale veiligheid.

De toezichthouders van de AIVD en MIVD zijn niet blij met de mogelijke aanpassingen van de wet en stellen dat hun bevoegdheden worden uitgehold.

Gezichtendatabase van de politie

De gezichtendatabase van de politie beschikt over foto’s van 1,3 miljoen personen. De database kan geraadpleegd worden ter opsporing van verdachten. In beginsel mogen in de database enkel gezichten van verdachten van zware misdrijven terug te vinden zijn.

Op het moment dat iemand niet langer meer verdachte is van een strafbaar feit, geen lopende strafzaken heeft en ook niet eerder veroordeeld is geweest, moeten de foto’s uit de database verwijderd worden. De Justitiële Informatiedienst (Justid) moet beoordelen of een ex-verdachte voldoet aan deze vereisten. Vervolgens is het aan de politie om de verdachte uit de gezichtendatabase te verwijderen. Het gaat dus niet automatisch.

Uit onderzoek van NU.nl blijkt dat een aanzienlijk deel van de gezichtsfoto’s uit de database ten onrechte nog niet verwijderd is. De informatie-uitwisseling tussen de systemen van Justitie en de politie is niet optimaal, waardoor het niet lukt de gezichtendatabase up to date te houden. Joris van Hoboken, onderzoeker informatierecht aan de UvA, heeft zich over de situatie uitgesproken en zegt het volgende: ‘De overheid moet wel een legitieme reden hebben om op grote schaal dit soort gevoelige gegevens op te slaan. Het moet niet andersom zijn. Dan kom je in een controlestaat terecht.’ Oftewel, het recht op privacy is de hoofdregel en niet de uitzondering.

Overtreding AVG Belastingdienst

Als gevolg van de toeslagenaffaire is de werkwijze van de Belastingdienst onder een vergrootglas komen te liggen. In een brief aan de Tweede Kamer geven demissionair staatssecretarissen Van Huffelen en Vijlbrief maar liefst dertien voorbeelden van zaken waarin de Belastingdienst, over de periode van de afgelopen zeven jaar, wetten heeft overtreden. Een van de genoemde voorbeelden is het in strijd met de AVG handelen bij de verwerking van persoonsgegevens. Het uitgangspunt is dat de Belastingdienst – gelet op de hoedanigheid van overheidsorgaan – zich moet houden aan de kaders van de rechtsstaat en geen wet- en regelgeving mag overtreden. In de brief stellen de demissionair staatssecretarissen dat de Belastingdienst zo snel mogelijk moet voldoen aan de AVG, de Archiefwet en de Baseline Informatiebeveiliging.

Onderhandelingen nieuw Privacy Shield

In onze whitepaper van januari 2021 hebben we het uitgebreid gehad over de gevolgen van de Schrems II uitspraak van het Hof van Justitie van de Europese (HvJEU). In de Schrems II zaak werd het Privacy Shield – dat ervoor moest zorgen dat dataverkeer tussen de EU en VS met een ‘passend beschermingsniveau’ werd verwerkt – ongeldig verklaard. Dit leidde tot grote onzekerheid bij bedrijven die persoonsgegevens doorsturen naar de VS.

Momenteel zijn er tussen de EU en de VS onderhandelingen bezig om tot een nieuwe legitieme oplossing te komen. Europees commissaris Didier Reynders heeft gewaarschuwd dat de onderhandelingen met betrekking tot een nieuwe Privacy Shield nog jaren kunnen duren.

Concrete afspraken maken en wetswijzigingen doorvoeren waarbij de eisen van het HvJEU in acht worden genomen, lijkt een onuitvoerbare taak te zijn voor de VS. De VS lijken niet van plan te zijn om tot grondige wetswijzigingen over te gaan. Hun voorkeur gaat uit naar kortetermijnoplossingen zoals presidentiële decreten en veranderingen in beleidsregels.

 

Darinka Zarić

Darinka Zarić

Darinka Zarić is jurist bij The Privacy Factory. Nieuwe juridische vraagstukken die ontstaan in een gedigitaliseerde samenleving spreken haar enorm aan. Met name op het gebied van privacyrecht en de inzet van big data. Momenteel volgt zij aan de Vrije Universiteit Amsterdam de master Internet, intellectuele eigendom en ICT.

Volg onze publicaties

Gratis AVG|Check

cookie

Wij gebruiken alleen functionele en analytische cookies om u een optimale gebruikerservaring te bieden op onze website. Onze cookies verzamelen geen persoonsgegevens. Meer informatie.