Een ‘Corona-app’ in Nederland?

Share
Share on linkedin
Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Corona-app-Nederland

Het is niemand ontgaan dat wereldwijd een strijd wordt gevoerd tegen de verspreiding van de ziekte COVID-19, oftewel het coronavirus. In Nederland wordt opgeroepen om zoveel mogelijk thuis te blijven en altijd afstand te houden van anderen. Minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge heeft op 7 april 2020 aangekondigd dat het kabinet speciale ‘corona-apps’ wil inzetten om verdere verspreiding van het coronavirus te voorkomen. 1 Maar hoe zit het met de privacy?

Twee apps

In de integrale persconferentie werd gesproken over twee apps. De eerste app (hierna: ‘traceer-app’) zou in kaart moeten brengen met wie een besmet persoon in contact is geweest. De tweede app, ontwikkeld door het OLVG Ziekenhuis in Amsterdam, helpt bij het monitoren van jezelf en het raadplegen van een dokter. Hoe de apps concreet zullen worden vormgegeven, is nog onduidelijk. Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft op 11 april 2020 bedrijven in een oproep uitgenodigd om mee te denken over de ontwikkeling en inzet van apps in de aanpak van het coronavirus en heeft daarop meer dan 750 voorstellen ontvangen. 2 In de week voorafgaand aan 28 april zou bekend moeten worden hoe de mogelijke apps eruit komen te zien.

De bescherming van persoonsgegevens

Tijdens de persconferentie is reeds aangegeven dat de privacy gewaarborgd moet blijven. Indien dergelijke apps in werking zouden treden, zou het gaan om de verwerking van gevoelige gegevens over de gezondheid die specifieke bescherming genieten in de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) in de vorm van een verwerkingsverbod. 3 Ook locatiegegevens op de smartphone zouden ingevolge de e-Privacyrichtlijn alleen mogen worden verwerkt indien de gebruiker uitdrukkelijke toestemming heeft gegeven nadat hij/zij is voorzien van duidelijke en volledige informatie. 4 In genoemde wetgeving zijn uitzonderingen geformuleerd in gevallen waarin de verwerking noodzakelijk is ter bescherming van de vitale belangen, 5 om redenen van algemeen belang op het gebied van de volksgezondheid, 6 of ter waarborging van de openbare veiligheid. 7 Deze uitzonderingsgevallen vergen echter naast een noodzakelijkheidstoets een strenge proportionaliteits- en subsidiariteitstoets.

Anonimisering

Bovenstaande regels zouden niet gelden wanneer de persoonsgegevens zijn geanonimiseerd en dat verdient de voorkeur, aldus het Europees Comité voor gegevensbescherming in een officiële verklaring. 8 De Europese Commissie had dan ook het plan om geanonimiseerde en geaggregeerde telecomdata te verzamelen om in kaart te brengen waar Europese burgers zich bevinden. 9 Verschillende partijen in de Tweede Kamer waren tegen dat plan, 10 maar ook de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) benadrukte dat het verzamelen van telecomdata alleen mogelijk is indien daar een wettelijke regeling voor is, omdat het anonimiseren van telecomdata niet kan en die data uiteindelijk te herleiden is naar persoonsgegevens.

Minister de Jonge noemde in de persconferentie dat het mogelijk is dat de traceer-app gaat werken op basis van bluetooth. Dit zou geanonimiseerd kunnen als de app unieke nummers zou uitwisselen met andere smartphones in de buurt waarop de app ook is geïnstalleerd, waardoor een logboek ontstaat van smartphones die bij elkaar in de buurt zijn geweest. Indien iemand besmet raakt, kan contact worden opgenomen met de personen die in de buurt zijn geweest van de besmette persoon. In Singapore wordt reeds een app gebruikt die werkt op basis van deze bluetooth-technologie, genaamd TraceTogether. De unieke nummers worden enkel op de smartphone zelf opgeslagen en niet in een centrale database. Volgens minister de Jonge zou dan ook ‘in beginsel’ geen enkele overheidsinstantie toegang moeten krijgen tot de app. Techbedrijven Apple en Google hebben inmiddels aangekondigd dat zij vanaf juni bluetooth contact-tracing aan iOS en Android toevoegen, zodat gebruikers dit zonder het gebruik van een app kunnen inschakelen.

Kritiek

Of de toekomstige apps de privacy voldoende in acht zullen nemen, is afhankelijk van hoe deze technisch eruit gaan zien. Naast de vraag of dergelijke apps noodzakelijk zijn in de bestrijding van het coronavirus, is het ook belangrijk dat de traceer-app betrouwbaar is in het kader van het meten van de afstand. 11 Om de traceer-app goed te laten werken, zou een groot deel van de bevolking de app moeten downloaden op een smartphone, hetgeen misschien wel zou kunnen betekenen dat het verplicht zou worden gesteld om de app te downloaden en om de smartphone altijd bij je te hebben. 12 Dat is mijns inziens zeer onwenselijk. Op 13 april 2020 hebben zestig wetenschappers een brief gestuurd aan het kabinet met daarin een waarschuwing om kritisch te kijken naar ‘het nut, de noodzaak en de effectiviteit van dergelijke apps, alsook naar de impact ervan op het brede sociale systeem inclusief onze fundamentele rechten en vrijheden’. Het is aannemelijk dat voordat de apps in gebruik worden genomen, deze zullen worden gecontroleerd en getoetst door de AP. De voorzitter van de AP, Aleid Wolfsen, heeft gelukkig aangegeven dat de AP uiterst kritisch is op de inzet van apps om coronapatiënten te volgen: ‘Dus als die app er komt, dan zullen wij er scherp op zijn dat deze uw privacy 100 procent beschermt’. 13

1. Op 6 april 2020 pleitte de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming voor één Europese app: https://edps.europa.eu/sites/edp/files/publication/2020-04-06_eu_digital_solidarity_covid19_en.pdf.
2. https://www.parool.nl/nederland/kabinet-maakt-vaart-met-corona-apps-750-voorstellen-binnen~ba601759/.
3. Artikel 9 van de AVG.
4. Artikel 5, derde lid, van de e-Privacyrichtlijn.
5. Artikel 9, tweede lid, sub c van de AVG.
6. Artikel 9, tweede lid, sub i van de AVG. Hiervoor is een wettelijke basis nodig. Zie ook overweging 46 van de AVG: ‘Sommige typen persoonsgegevensverwerking kunnen zowel gewichtige redenen van algemeen belang als de vitale belangen van de betrokkene dienen, bijvoorbeeld wanneer de verwerking noodzakelijk is voor humanitaire doeleinden, onder meer voor het monitoren van een epidemie’.
7. Artikel 15 van de e-Privacyrichtlijn.
8. Het Comité is momenteel ook bezig met het formuleren van twee richtlijnen met betrekking tot de verwerking van gezondheidsgegevens en geolocatie in het kader van de coronapandemie: https://edpb.europa.eu/news/news/2020/twentieth-plenary-session-european-data-protection-board-scope-upcoming-guidance-data_en.
9. https://www.telegraaf.nl/nieuws/1162043241/europese-commissie-wil-telecomdata-gebruiken-in-strijd-coronavirus.
10. https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/5070196/kamer-delen-telefoongegevens-strijd-coronavirus.
11. Zie bijvoorbeeld: https://www.volkskrant.nl/columns-opinie/opinie-alleen-messcherp-metende-apps-hebben-nut~b64a1d0d/.
12. Los van het feit dat niet iedereen een smartphone heeft.
13. https://autoriteitpersoonsgegevens.nl/nl/nieuws/privacyblog-aleid-wolfsen-om-wakker-van-te-liggen. Ook zijn Kamervragen gesteld: https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/kamervragen/detail?id=2020Z06536&did=2020D13954.

Robin Creuels

Robin Creuels

Robin Creuels is werkstudent bij The Privacy Factory en volgt de master ICT- en privacyrecht aan de VU te Amsterdam. Onderwerpen die haar bezighouden zijn big data toepassingen, met name door overheden.

Abonneer u op privacyartikelen

U ontvangt alleen updates van onze blog
cookie

Wij gebruiken alleen functionele en analytische cookies om u een optimale gebruikerservaring te bieden op onze website. Onze cookies verzamelen geen persoonsgegevens. Meer informatie.